Ora et labora

Ora et labora

Genesis 3, 1-7 Matteüs 4, 1-11

Ora et labora, bid en werk. Dat is het ritme wat in de kloosters aangehouden wordt. Ik herinner me nog vlak voor dat ik naar Nederland kwam, dat we in de aanloop naar het jaar waarin we 900 jaar Hildegard von Bingen vierden regelmatig in het benedictinessen-klooster van Eibingen vergaderden. Het klooster wat door Hildegard von Bingen zelf gesticht was. Er zaten allerlei hotemetoten aan tafel, de vicarissen-generaal van drie bisdommen en hun gevolg, soms ook de bisschoppen, en alle pastores van de plekken waar Hildegard gewerkt had. En ook al was de helft van de agenda nog niet afgewerkt en ook al hadden de hoge heren nog zoveel belangrijke dingen te zeggen, toch werden wij resoluut voor de vespers naar buiten gebonjourd. Want ‘ora’ is net zo belangrijk als ‘labora’, misschien zelfs nog belangrijker.

Het lijkt een beetje streng, maar als de zusters benedictinessen aan de agenda zouden hebben toegegeven, dan zouden de vespers al gauw ondergesneeuwd geraakt. En dan verlies je uit het oog waarvoor je eigenlijk kloosterling bent geworden. En je verliest uit het oog wat je ten diepste draagt.

Met de veertigdagentijd, letterlijk een quarantaine, nemen we in het kerkelijk jaar een time-out om ons te bezinnen. We keren ons naar binnen om stil te staan bij waartoe we eigenlijk op aarde zijn. Voor dat Jezus opgeslokt zal worden door zijn werk neemt hij zo’n time-out om zich te bezinnen op waarvoor hij ten diepste gekomen is. – Ora et labora, een ritme van werken en bidden, een ritme van naar buiten gaan en naar binnen, een ritme van profaan en sacraal, een ritme van werken in de wereld en van plek maken voor het heilige, een ritme van goed voor onszelf en voor elkaar zorgen en van je laten dragen door de engelen.

In de tuin van Eden mogen Adam en Eva van alle bomen eten, maar er is één boom die heilig is. Één boom waar je van afblijft, één plek die niet meedraait in het alledaagse, maar die jou eraan herinnert dat jou leven meer is dan met eten en drinken je lichaam in leven houden. Flauwekul, zegt de slang, natuurlijk mogen jullie ook van deze ene boom eten. Wat maakt het uit.

Adam en Eva eten ervan, en plotseling is hun leven niet meer dan het naakte lijf. Hun leven is opeens alleen nog maar het biologische functioneren van hun lichamen. Met wat vijgenbladen proberen ze er nog enig cachet aan te geven. Maar de heilige dimensie van hun bestaan, dat zij door God geschapen zijn en dat het hun bestemming is om in het paradijs te leven, het overstijgende van hun leven is weg. Hierna worden ze uit het paradijs verdreven, maar dat is eigenlijk onnodig, want zonder het ritme van de wereldlijke en de heilige dimensie in je leven wordt op den duur zelfs het paradijs tot een hel.

In onze samenleving nemen de burn-out-klachten toe. Misschien komt dat doordat we constant ‘aan’ staan. Constant online, elke dag winkelen, flexwerken — totdat elke dag hetzelfde is. Het gaat alsmaar door, het ritme is weg. Het is alleen nog maar ‘labora’, en ‘ora’ is uit beeld verdwenen. ‘Maakt niet uit’, zegt de slang, ‘natuurlijk mag je elke dag werken, mag je elke dag shoppen, mag je elke dag… Alle bomen zijn toch hetzelfde, en natuurlijk mag je ook van die ene boom eten.’

Maak van die stenen brood, zegt de duivel tegen Jezus. Jezus is in de woestijn. Hij heeft zich juist teruggetrokken om zich te bezinnen op de heilige dimensie van zijn leven. En nu vraagt de duivel aan hem om het sacrale weer profaan te maken. Maak van die stenen brood, richt je weer op de materie. Dat ‘ora’ van je is allemaal leuk en aardig, maar geef toe, je hebt gewoon honger, toch?

‘De mens leeft niet van brood alleen’. Natuurlijk moet iedereen brood hebben, maar we zijn zoveel meer dan een levend organisme. Maar de duivel gaat verder. ‘Spring van de hoogste toren naar beneden. Want er staat geschreven: Zijn engelen zal hij opdracht geven om u op handen te dragen.’ — Nou, wat ervan komt als heersers God voor hun karretje spannen, dat weten we maar al te goed. En de duivel zegt het zelf: Kijk om je heen en zie alle koninkrijken van de wereld. ‘Dit alles zal ik u geven als u voor mij neervalt en mij aanbidt.’ — Inderdaad met de Mubaraks aan de macht, met democratisch gekozen leiders aan de macht die op weg zijn om dictators te worden, beland je inderdaad in de hel.

‘Ga weg, Satan!’ zegt Jezus, en hij richt zich weer op zijn time-out, op zijn ‘ora’, waarbij hij zich bezint op wat hem ten diepste draagt. Hier prachtig uitgebeeld door de engelen die voor hem komen zorgen.

Ora et labora. Het functioneren in de wereld én het gedragen worden door de engelen. Je bent het allebei. Laten we het één niet ondersneeuwen door het ander. Laten we van alle bomen eten, maar die ene boom die ons vertelt dat we meer zijn dan eten en drinken, laten we die koesteren. Laten we voor brood zorgen, voldoende voor iedereen, maar laten we ons ook door de engelen dragen.

Ekkehard Muth, 1 maart 2020