Rouwen zonder afscheid

Rouwen zonder afscheid

Rouwen zonder afscheid
Door het Corona virus is afstand geboden. Ouders of partners die in een verpleeghuis wonen mochten niet bezocht worden. Voor sommige mensen was het niet mogelijk om bij het overlijden van hun dierbare te kunnen zijn. Hoe pijnlijk is dit voor de stervende en de naasten. Je wilt als naaste nabij zijn in moeilijke situaties. Je wilt nabij zijn bij de stervende, de hand vasthouden, je liefde en dankbaarheid uitspreken voor het gedeelde leven.

Leven doe je niet alleen en sterven evenzo niet.
Afscheid nemen van een dierbare is essentieel. Dit geldt niet alleen in deze coronatijd maar altijd, bij elk sterven. De dood is het grootste mysterie van het leven. Het maakt ons sowieso vaak onmachtig om hier mee om te gaan. Afstand moeten bewaren vergroot de onmacht en het maakt ons radeloos. Het past niet bij sterven. Geen afscheid hebben kunnen nemen van een dierbare maakt dat de dood onwezenlijk is. We hebben geen beelden, we kunnen moeilijk geloven wat er werkelijk gebeurd is. De grote vraag is dan ook hoe we het verlies kunnen opnemen in ons levensverhaal, terwijl we een stuk missen. Hoe krijgen we de waarheid onder ogen?
Rouwen zonder afscheid heeft bijna altijd invloed op het rouwproces.

Hoe kun je verder leven?
Zeker in deze corona-tijd, nu we anderhalve meter uit elkaar moeten leven, is elkaar aanraken, de arm om iemand heen slaan niet mogelijk, terwijl ons verlangen zo groot is.

Stadsklooster Mariken wil u nabij zijn en ondersteuning bieden in deze Coronatijd
Misschien heeft u behoefte om uw verliesverhaal kwijt te kunnen aan mensen die ervaringsdeskundig zijn in het ondersteunen van rouw en verlies.
Vanuit Stadsklooster Mariken willen we een luisterend oor bieden voor mensen die hieraan behoefte hebben. U kunt hiervoor één van de volgende mensen bellen:

Ekkehard Muth 06-17112278
Suzanne van Horssen 06-25405945

De gang van het gemis
Op woensdag 8 juli is er gelegenheid om een persoonlijke tocht te maken langs beelden, muziek en rituelen, waarbij u aandacht kunt geven aan uw persoonlijke gevoelens. U maakt als het ware de gang van het gemis. Bij de gang door verschillende ruimtes kunt u stilstaan bij het gemis van uw dierbare, het gemis van nabijheid, het gemis van afscheid en bij de pijn van het gemis dat u zo bezig houdt. Hopelijk ervaart u erkenning, verbinding en kracht om door te gaan in deze anders-dan-anders tijd.

Website informatie over rouw en verlies
Op de website van Stadsklooster Mariken kunt u informatie lezen over rouw en verlies.
Tevens ziet u een link naar gedichten, naar “ wat kunt u doen”, naar “ ze zeggen dat…” en ervaringsverhalen. U kunt ook uw eigen ervaringsverhaal sturen naar info@stadskloostermariken.nl. Delen kan helend werken.

 

Informatie over rouw en verlies

Deze informatie is toegespitst op een overlijden van een dierbare naaste. We hebben het niet over gecompliceerde rouw.

Rouwen is een uniek proces.
Noot: we hebben o.a. informatie gebruikt uit het boek: Ze zeggen dat het overgaat. Leven met rouw en verdriet van Johan Maes en Evamaria Jansen

Rouwen is langzaamaan beseffen dat door een betekenisvol verlies je leven ingrijpend is veranderd. Het is de bewustwording dat een bepaalde verandering onomkeerbaar hoort bij jouw leven en bij jouw levensgeschiedenis. Helaas ontkomen we niet aan pijn en verdriet en dat laat ons weer zien dat we betrokken mensen zijn die zich hebben kunnen binden aan de ander, de omgeving en jezelf. Rouwen geeft een kans om antwoorden te zoeken op de vele vragen en het zoeken naar betekenis, alhoewel vele vragen ook onbeantwoord zullen blijven. Toch stellen we deze vragen en dit kan ons helpen om het verlies te kunnen integreren in ons leven. Na het verlies van een dierbare is aanpassen en veranderen aan bijna alles nodig.

Rouwen is dan ook een actief proces waarin iedereen op een eigen wijze werkt. Niemand kan zeggen hoe je moet rouwen of hoe je verder moet. Het is een zoektocht die iedereen zelf kan bewandelen. Er is geen tijdslimiet aan te wijzen hoe lang pijn en verdriet aanhoudt. We kunnen rouw misschien vergelijken met een wond die om genezing vraagt, maar er blijft een litteken achter dat we ons hele leven met ons mee dragen. Omdat we allemaal unieke mensen zijn met een eigen persoonlijkheid, met een eigen karakter en met een andere (sociale) omgeving maakt dat er geen recept voor is. Ook de aard van de relatie, de hechting, de omstandigheden van het verlies, hebben invloed op het rouwproces.

Een verlies heeft invloed op ons hele bestaan.
Het uit zich in:

  • ons lichaam (niet kunnen eten, slapen en pijn in de maag, in de spieren)
  • ons gevoel ( angst, verdriet, hulpeloosheid voelen, uiten en delen)
  • ons denken ( je bent verward, je probeert te relativeren, te ordenen, problemen op te lossen, je probeert het denken te vermijden, je probeert betekenis te geven aan datgene wat er is gebeurd)
  • ons handelen (je onderneemt acties, trekt je terug, vermijdt situaties omdat je bang bent voor onbegrip, nare opmerkingen, je zoekt contact)

Het antwoord dat we geven op een verlies, raakt ons in alle aspecten van ons mens zijn: materieel, fysiek, psychisch, relationeel, existentieel en spiritueel.

Existentieel en spiritueel
De dood confronteert ons met het grootste mysterie van het leven. Mogelijke antwoorden worden geleverd door de verhalen uit onze godsdienst. Dit kan positief bijdragen tot steun en verlichting van pijn omdat we ons verbonden voelen met iets wat ons leven overstijgt. We ervaren deel uit te maken van het grotere geheel op momenten dat we ons klein of nietig voelen. Als de grote zingevende verhalen geen afdoende antwoord bieden, dan scheppen ze toch een kader voor rituelen die ons kunnen helpen om een overgang te maken, om een gevoel van ordening te creëren in de chaos en een sociale ruimte te bieden voor het delen van gevoelens en gedachten, opdat we ons niet alleen voelen.

Rouwen is roeien met twee riemen: tussen verlies en herstel. (Stroebe en Schut)
Stroebe en Schut van de faculteit Psychologie aan de Universiteit Utrecht hebben het Duale procesmodel zoals hier is weergegeven ontworpen om te laten zien hoe het gezonde rouwtraject verloopt in het heen en weer bewegen tussen twee realiteiten: verliesgericht en herstelgerichtheid.
Als je iemand verliest zijn er twee realiteiten op hetzelfde moment aanwezig:

  1. de realiteit van het verlies, het feit dat iemand onherroepelijk weg is en nooit meer terugkomt, en het intense verlangen om de band te herstellen (de hechting)
  2. de realiteit van het leven dat verder gaat zonder die persoon en dat moet worden geleefd. Het gaat om het aanpassen aan de veranderingen, de dagelijkse activiteiten waarmee je je bezig houdt en de rollen en taken die je wilt vervullen. Het leven gaat door. Je probeert je dagelijkse leven opnieuw in te richten en betekenis te geven aan het leven zo goed en kwaad als mogelijk is.

Verliesgericht
Verliesgericht: hierbij staan de verlieservaringen en de relatie met de overledene centraal. Je zoekt de confrontatie met het verlies door erover te praten, gevoelens en gedachten te delen met anderen, herinneringen op te halen, je gaat naar het kerkhof, praat met de overledene. Ook het weigeren om erover te praten kan de werkelijkheid zijn. Je huilt, bent opstandig, wilt de dood niet erkennen, je hebt schuldgevoelens, enz. Je bent nog niet bezig met de werkelijkheid om de draad van het leven op te pakken.

Wanneer het verlies onverwacht is en alles plotsklaps chaos is geworden, kun je overspoeld worden door gevoelens en gedachten waarin je jezelf niet meer herkent en dit kan leiden tot gevoelens van “ik denk dat ik er gek van word”. Dat het echt gebeurt is, kunnen we moeilijk begrijpen. Je wilt het graag ongedaan maken. Je piekert, wordt overspoeld door gedachten en herinneringen aan de overleden relatie, we herdefiniëren de band met de overledene en interesseren ons niet of nauwelijks voor de wereld die verder gaat.

Herstelgericht
Herstelgericht bezig zijn betekent dat de focus ligt op doorgaan, werken, handelen, dingen doen om te overleven. Je richt je op de problemen van elke dag en op de veranderingen die het gevolg zijn van het verlies. Je bouwt je leven opnieuw op. Je wilt minder ruimte geven aan emoties. Je houdt je sterk en sluit je af voor de pijn op sommige momenten dat je vindt dat je dit nu niet wilt. Je maakt nieuwe vrienden en verliest oude vrienden. De wereld buiten je blijft bestaan en die zorgt voor orde, herkenbaarheid en continuïteit, wat een gevoel van veiligheid, geruststelling kan geven.

Om de taak om het leven van onderaf weer opnieuw op te bouwen, te reconstrueren, het leven en zichzelf als het ware opnieuw uit te vinden is het fijn wanneer we heen en weer kunnen bewegen tussen de twee realiteiten: verliesgericht en herstelgericht.

Ontkennen kan ook gezond zijn!
Ontkennen en erkennen van de realiteit van het verlies en van het leven dat verder gaat, is één van de belangrijkste stappen of dynamieken van het rouwproces. Het accepteren van de realiteit van het verlies doe je zowel met je gevoel als met je verstand. Je wilt gevoelsmatig de oude wereld met je dierbare in stand houden en alle afweer en ontkenningsmechanismen worden in stelling gebracht omdat de angst voor een definitieve scheiding te groot is. Verdoving, niets voelen beschermt ons mensen om te kunnen overleven. Om de pijn van de waarheid gedoceerd binnen te laten komen. Ontkenning is een gezonde reactie op een abnormale gebeurtenis. Toch zullen er telkens opnieuw confrontaties zijn met de realiteit.

Erkenning
Vanaf het eerste moment na het verlies wordt je door de wereld en het leven uitgedaagd om stappen te zetten zonder de geliefde. Ook dit vraagt om erkenning. Natuurlijk is het wel zo dat er in het begin van het rouwproces meer aandacht gaat naar de verlieservaring dan naar de verder draaiende wereld; natuurlijk kun je het gevoel hebben dat je de tijd wilt stopzetten en maakt elke seconde dat de wereld verder gaat zonder je geliefde je kwaad. Men mag dit zeker niet veralgemeniseren. Ieder rouwt op zijn/haar eigen manier. Confrontatie en vermijding zijn beide nodig bij rouw. Evenals de problemen zien en de emoties ervaren, wat iedereen anders en op een eigen wijze doet. Rouw wordt dan ook wel vergeleken met een vingerafdruk. Ieder mens heeft een persoonlijke vingerafdruk.

Rouw heeft geen eindpunt. Het is een levenslang proces van zoeken naar betekenisvol leven zonder de overledene.

 

De rouwsluiers van onze cultuur

Ze zeggen………………………….

  • ‘Je moet je verlies verwerken, je moet het loslaten’
  • ‘Ben je er nog niet overheen? Het is al een jaar geleden?’
  • ‘Je moet door de pijn heen gaan, anders zal je de terugslag nog wel krijgen’
  • ‘Je moet erover praten, anders wordt je ziek’. ‘Je mag niet bij de pakken neer gaan zitten dat zou ……… niet gewild hebben’
  • ‘Je moet het loslaten’
  • ‘Ik weet hoe jij je voelt’
  • ‘Als het eerste jaar maar voorbij is, daarna zal het vast beter gaan’
  • ‘Je moet leuke dingen doen, dan wordt je aandacht afgeleid’
  • ‘Ik denk dat als je de eerste verjaardag maar hebt gehad en de feestdagen dat het daarna wel beter zal gaan’.

Gooi dergelijke opvattingen overboord. Rouwen doe je op jouw persoonlijke manier. Gun het jezelf om op jouw eigen manier te rouwen. Een dag niet uit je bed willen komen? Wat is daar mis mee als dit mogelijk is? Al je onmacht eruit schreeuwen? Doe het maar als je hierbij niemand schaadt. Rouw op jouw tijd en manier en probeer datgene wat zich aandient ruimte te geven en erkenning. Daarna kun je vaak weer anders verder. Probeer het leven op jouw manier opnieuw vorm te geven, stap voor stap.

Mogelijkheden voor jezelf

  • Laat clichés en dooddoeners langs je heen gaan (‘het gaat over’)
  • Wees eerlijk naar jezelf. Probeer niet de pijn op te lossen of niet toe te staan.
  • Geef zelf aan wat jij nodig hebt. Durf te vragen.
  • Weet dat de aanwezigheid van de afwezige overal waarneembaar is, er zijn zoveel herinneringen.
  • Geef jezelf niet op de kop, omdat je bijvoorbeeld een dag helemaal niets kunt of niet vooruit te branden bent. Wees lief voor jezelf.
  • Hou een dagboek bij, waarin je kunt schrijven wat jou bezig houdt.
  • Creëer een plek waar je je terug kunt trekken, dit om tijd te nemen voor de rouw. Een plek met foto van de dierbare, een lichtje en mogelijke andere dierbare herinneringen aan de overledene.
  • Praten tegen de foto van jouw dierbare is echt niet gek. Misschien heb je nog zoveel te zeggen.
  • Praat met een ander die je vertrouwd over wat er in je leeft. Het vertellen kan jezelf helpen om je eigen gedachten te ordenen en te ontdekken waar je staat. Praten over gevoelens is best moedig en waarschijnlijk voel je aan wie er echt kan luisteren en echt bij jou betrokken is.
  • Schrijf je dromen op. Dromen vertellen je vaak veel over jezelf.
  • Draag een kledingstuk of iets van de overledene als je dit fijn vindt.
  • Zoek lotgenoten op. Delen kan helend werken.
  • Ga elke dag naar buiten, de frisse lucht in en beweeg.
  • Ontdek hoeveel veerkracht er in jou zit, dat je zoveel aankunt, meer dan je ooit had verwacht.
  • Trakteer jezelf op iets wat je goed doet, een bloemetje, een wijntje bij het eten, het maakt niet uit hoe, maar prijs jezelf omdat je de rouw aangaat.